เครื่องแบบทหารบกไทยในอดีต

Home / fashion&style / เครื่องแบบทหารบกไทยในอดีต

เครื่องแบบทหารบกไทยในอดีต

กองทัพไทย
เป็นสถาบันทางทหารที่มีวัฒนาการมาเป็นเวลาช้านาน ควบคู่กับประวัติศาสตร์ชาติไทยในทุกยุคทุกสมัย ตั้งแต่ชนเผ่าไทยได้เข้ามาตั้งถิ่นฐานอยู่ในดินแดนแหลมทอง และรวมกลุ่มเป็นแว่นแคว้นหรือนครรัฐ จนตั้งขึ้นเป็นราชอาณาจักร นับเนื่องแต่กรุงสุโขทัย กรุงศรีอยุธยา เรื่อยมาจนถึงกรุงธนบุรี และกรุงรัตนโกสินทร์

เครื่องแบบทหารบกไทยในอดีต รูปที่ 1ในแต่ละยุคสมัยเมื่อเกิดสงครามรบพุ่งกับข้าศึกนอกราชอาณาจักร เครื่องแบบหรือเครื่องแต่ งกายที่กำหนดขึ้นของแต่ละฝ่าย ย่อมจะเป็นเครื่องแสดงฝ่ายความเป็นพวกเดียวกันอย่างชัดเจน เป็นการป้องกันการฆ่าฟันพวกเดียวกันเอง เครื่องแบบทหารยังมีความมุ่งหมายเพื่อแสดงสังกัด ยศ ตำแหน่งต่าง ๆ รวมทั้งประโยชน์ในเรื่องการซ่อนพรางให้กลมกลืนกับสภาพภูมิประเทศ และเหมาะสมกับสภาพภูมิภาค นอกจากนี้การแต่งเครื่องแบบทหารในแต่ละยุคสมัย ยังเพื่อความสง่างามความเป็นระเบียบเรียบร้อยและสวยงาม เพื่อให้ผู้สวมใส่เกิดความภาคภูมิใจ และเป็นที่นิยมแก่ผู้พบเห็น โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การแต่งเครื่องแบบทหารไปปฏิบัติงานที่เป็นทางการในงานสำคัญทหารทุกคนต้องสวมเครื่องแต่งกายตามที่ราชการกำหนดในโอกาสต่าง ๆ

ในการรวบรวมหลักฐานข้อมูลเกี่ยวกับการแต่งกายของทหารบกในอดีต ส่วนใหญ่ได้จากหลักฐานด้านเอกสารที่ทางราชการทหารกำหนดขึ้น รวมทั้งหนังสือต่าง ๆ ที่หน่วยราชการอื่น ๆ ได้ค้นคว้ามาก่อนแล้ว อาทิเช่น หนังสือ “ยุทธโกษ ยุทธสมโภช” โดยกรมทหารบก พมพ์เมื่อ พ.ศ.๒๔๔๐ หนังสือ “ตำนาน กรมทหารราบที่ ๑ มหาดเล็กรักษาพระองค์ ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว” พิมพ์เมื่อ พ.ศ.๒๔๖๔ พระราชกำหนดเครื่องแบบทหารบก กฎกระทรวงกลาโหม หนังสือ “วิวัฒนาการเครื่องแบบ” โดยกองพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ซึ่งกรมศิลปากรจัดพิมพ์ประกอบนิทรรศการพิเศษ เนื่องในโอกาสวันเด็กแห่งชาติ ประจำปี ๒๕๓๕ ณ พระที่นั่งอิศราวินิจฉัย พิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร หนังสือสารานุกรมไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน เล่ม ๖ เรื่องเครื่องแบบ โดยราชบัณฑิตยสถาน พิมพ์เมื่อ พ.ศ.๒๕๐๘ เป็นต้น หนังสือเหล่านี้นับเป็นเอกสารหลักซึ่งเป็นประโยชน์อย่างยิ่งในการศึกษาค้นคว้าเรื่องการแต่งกายของทหารไทยในยุคที่ไทยติดต่อกับอารยประเทศ ในสมัยรัตนโกสินทร์

เครื่องแบบทหารบกไทยในอดีต รูปที่ 2

เครื่องแบบเป็นสัญลักษณ์ที่แสดงถึงความเป็นพวกเดียวกัน เมื่อคนแต่งกายด้วยเสื้อผ้าที่เหมือนกัน ทำให้เกิดความสวยงาม เกิดความรู้สึกมีพลังอำนาจทำให้ศัตรูเกรงขาม อาจกล่าวได้ว่า เครื่องแบบมีการพัฒนามาตามธรรมชาติตามความเจริญของมนุษยชาติ ในระยะแรกชุมชนเดียวกันมักจะมีการแต่งกายคล้ายกัน ยังมิได้มีลักษณะเฉพาะของเครื่องแบบเช่นในปัจจุบัน เนื่องจากขีดความสามารถของกระบวนการในการผลิตผ้า และการตัดเย็บเสื้อผ้า ตลอดจนการผลิตวัสดุอุปกรณ์ต่าง ๆ ยังอยู่ในวงจำกัด ต่อเมื่อความเจริญได้เพิ่มขึ้น ชุมชนมีขนาดใหญ่ขึ้น มีผู้นำปกครองดูแล และมีการแบ่งมอบหน้าที่การงานเป็นการเฉพาะ จึงเป็นจุดเริ่มของเครื่องแบบ ในระยะแรกอาจแตกต่างกันเพียงแค่สีของเสื้อผ้า และได้มีการพัฒนาส่วนประกอบต่าง ๆ มาตามลำดับ

เครื่องแบบทหารบกไทยในอดีต รูปที่ 3

เครื่องแบบทหารบกไทยก็เช่นเดียวกันจากหลักฐานที่พอสืบค้นได้พัฒนามาตามลำดับตามสภาวการณ์ที่เปลี่ยนแปลงไป สำหรับเครื่องแบบทหารบกไทยในปัจจุบัน มีพื้นฐานมาตั้งแต่การปรับปรุงการทหารให้เป็นแบบตะวันตก ซึ่งเริ่มในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

ผู้รวบรวมหวังเป็นอย่างยิ่งว่า เอกสารเครื่องแบบทหารบกไทยจะยังประโยชน์ให้ผู้สนใจตามสมควร
เครื่องแบบของทหารบกไทยในอดีต

เครื่องแบบทหารบกไทยในอดีต รูปที่ 4เครื่องแบบทหารบกไทยในอดีต รูปที่ 5

เครื่องแบบ ตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.๒๕๒๕ ได้ให้คำจำกัดความไว้ว่า หมายถึง “เครื่องแต่งกายที่กำหนดให้แต่งเหมือนกัน เฉพาะหมู่หนึ่งคณะหนึ่ง” หรืออาจกล่าวอีกนัยหนึ่งว่า เครื่องแบบ เป็นสัญลักษณ์ที่แสดงถึงความเป็นพวกเดียวกัน เมื่อบุคคลใดแต่งกายด้วยเสื้อผ้าที่มีรูปแบบเดียวกัน ย่อมทำให้เกิดความรู้สึกเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน เกิดความเป็นระเบียบเรียบร้อย สง่างามในหมู่คณะ ผู้สวมใส่ย่อมเกิดความภาคภูมิใจ และเป็นที่นิยมแก่ผู้พบเห็น สำหรับเครื่องแบบทหาร หรือเครื่องแต่งกายของทหารนั้น ก็เช่นเดียวกัน มักกำหนดสีสันของผ้า และรูปแบบที่เน้นความสง่างาม โดยแสดงสังกัด แสดงยศ และเหล่าทหาร ประกอบเครื่องแบบนั้น ๆ ซึ่งได้กำหนดให้มีเครื่องแบบต่าง ๆ เพื่อใช้แต่งให้เหมาะสมกับการปฏิบัติหน้าที่และภารกิจ เช่น เครื่องแบบปกติ ใช้แต่งในโอกาสปฏิบัติงานตามปกติ เครื่องแบบฝึก เครื่องแบบสนาม ใช้แต่งในโอกาสทำการฝึกหรือทำการสู้รบ เครื่องแบบครึ่งยศ เต็มยศ และเครื่องแบบสโมสร ใช้แต่งไปในงานราชพิธีหรือรัฐพิธี ตามที่ทางราชการกำหนด และยังได้กำหนดให้มีเครื่องแบบสำหรับหน่วยทหารรักษาพระองค์ฯ เพิ่มขึ้นอีกชนิดหนึ่งด้วย

เครื่องแบบทหารบกไทยในอดีต รูปที่ 6

เครื่องแบบทหาร ได้รับการปรับปรุงแก้ไขเพิ่มเติมตลอดมาทุกยุคทุกสมัย
ในระยะแรก เครื่องแบบทหาร ยังมิได้มีลักษณะเฉพาะเช่นในปัจจุบัน เนื่องจากขีดความสามารถของกระบวนการในการผลิตผ้า การตัดเย็บเสื้อผ้า ตลอดจนการผลิตวัสดุอุปกรณ์ซึ่งเป็นส่วนประกอบเครื่องแบบทหารต่าง ๆ ยังอยู่ในวงจำกัด ต่อเมื่อกิจการบ้านเมืองเจริญก้าวหน้าขึ้น การจัดหน่วยทหารได้รับการปรับปรุงให้ทันสมัยตามแบบอย่างอารยประเทศ จึงส่งผลให้เครื่องแบบทหารได้รับการพัฒนาปรับปรุงให้เหมาะสมตามกาลสมัย ทั้งเครื่องแบบทหารชายและทหารหญิงมาโดยลำดับจนถึงปัจจุบัน
สำหรับการรวบรวมหลักฐานเกี่ยวกับเครื่องแบบทหารบกในอดีต ส่วนใหญ่เป็นเอกสารของทางราชการทหาร และหนังสือต่าง ๆ ที่หน่วยราชการบางแห่งได้ค้นคว้ารวบรวมไว้ที่สำคัญ ได้แก่

– หนังสือ “ยุทธโกษ ยุทธสมโภช” โดย กรมทหารบก พิมพ์เมื่อ พ.ศ.๒๔๔๐
ให้รายละเอียดของเครื่องแบบทหารบก ตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ ๓ – รัชกาลที่ ๕
– หนังสือ “ตำนานกรมทหารราบที่ ๑ มหาดเล็กรักษาพระองค์ ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว” พิมพ์เมื่อ พ.ศ.๒๔๖๔ ให้รายละเอียดของเครื่องแบบ
ทหารบก สมัยรัชกาลที่ ๕ – รัชกาลที่ ๖
– พระราชกำหนดเครื่องแบบทหารบก และพระราชบัญญัติเครื่องแบบทหารสมัยรัชกาลที่ ๗
– กฎกระทรวงกลาโหม (พ.ศ.๒๔๙๓ – ๒๕๔๒) ออกตามความในพระราช
บัญญัติเครื่องแบบทหาร พุทธศักราช ๒๔๗๗ ว่าด้วย เครื่องแบบทหารบก ฉบับที่ ๓๔ – ๘๐
ให้รายละเอียดของเครื่องแบบทหารบก ตั้งแต่ พ.ศ.๒๔๙๓ – ปัจจุบัน
– หนังสือ “สารานุกรมไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน เล่ม ๖ เรื่อง เครื่องแบบ”
โดยราชบัณฑิตยสถาน พิมพ์เมื่อ พ.ศ.๒๕๐๘ ให้รายละเอียดของเครื่องแบบทหารบกใน
อดีต – ปัจจุบัน
– หนังสือ “วิวัฒนาการเครื่องแบบ” โดยกองพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ
(กรมศิลปากร จัดพิมพ์ประกอบนิทรรศการพิเศษ เนื่องในโอกาสวันเด็กแห่งชาติ
ประจำปี ๒๕๓๕ ณ พระที่นั่งอิศราวินิจฉัย พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร) ให้รายละเอียดของเครื่องแบบทหารบกในอดีต – ปัจจุบัน

หนังสือและเอกสารดังกล่าวข้างต้นนั้น ถือเป็นข้อมูลหลักที่ให้ประโยชน์อย่างยิ่งในการศึกษาค้นคว้าเรื่องเครื่องแบบของทหารบกไทยในอดีต โดยเฉพาะอย่างยิ่งรายละเอียดของเครื่องแบบทหารบก ในสมัยแห่งการปรับปรุงกิจการทหารให้ทันสมัยตามแบบตะวันตกนับแต่รัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ต่อเนื่องมาถึงสมัยปัจจุบัน
********************************

เครื่องแบบทหารบกไทยในอดีต รูปที่ 7ไม่รู้ว่าสาวๆ สมัยนี้ ยังชอบหนุ่มในเครื่องแบบทหารเหมือนในเรื่องวนิดาหรือเปล่า 

เครื่องแบบทหารบกไทยในอดีต รูปที่ 8พี่ติ๊กในชุดเครื่องแบบทหารเท่น่าดู 

เครื่องแบบทหารบกไทยในอดีต รูปที่ 9ในงานพิธีมงคลสมรส ยิ่งดูสง่า เจ้าสาวคงภูมิใจ